تخفیف در مجازات ها به عنوان فرصتی برای افراد بزهکار در قانون است، که در این خصوص قاضی میتواند با بررسی جهات مختلف ارتکاب جرم، از قبیل دلیل انجام جرم، همکاری مجرم برای شناسایی عوامل مشترک در جرم و…، اقدام به کاهش میزان مجازات یا تبرئه مجرم نماید، بنابراین یکی از مسائل مهم در دعوی حقوقی و کیفری موضوع تخفیف در مجازات ها میباشد، لذا ما در این مقاله قصد داریم به توضیح کامل این موضوع بپردازیم.

انواع تخفیف مجازات ها

همان طور که میدانید مجازات بازخوردی است که مرجع قضایی در قبال  عمل مجرمانه انجام میدهد، ولیکن در بعضی مواقع این مجازات به دلایل قانع کننده ای شامل تخفیفاتی در نوع و میزان مجازات تعیین شده در قانون میشود، لذا قانونگذار برای مشخص کردن این جهات تخفیف در قانون مجازات اسلامی بیان داشته است که، چنانچه قاضی با برسی عوامل ارتکاب جرم یک یا چند مورد از جهات تخفیف مندرج در قانون را ملاحظه نماید، میتواند مجازات تعزیری تعیین شده در حکم قطعی را به طوری که با وضعیت مجرم متناسب تر باشد کاهش یا تبدیل نماید.

عوامل یا جهاتی که باعث اعمال انواع تخفیف مجازات ها می شود:

بر اساس ماده 38 قانون مجازات اسلامی، جهات و یا دلایلی که باعث انواع تخفیف مجازات ها می شود، عبارت است از:

الف. در صورتی که شاکی یا مدعی خصوصی از حق خود گذشت کند.

ب. در صورتی که متهم همکاری لازم را برای شناسایی شرکا یا معاونان شریک در جرم را داشته باشد، و یا به کشف اموال و اشیاء که بوسیله جرم بدست آمده یا به کار رفته است کمک کند، به شرطی که این همکاری موثر واقع شود.

پ. اوضاع و احوال موثر در ارتکاب جرم، یا به عبارتی دلیلی که مجرم مرتکب جرم شده است، به عنوان مثال فردی که جنایت بر او واقع شده عمل یا حرفی زده باشد که باعث تحریک متهم شده باشد، و یا به دلیلی شرافتمندانه مانند دفاع از ناموس، متهم مرتکب جرمی شده باشد.

ت. در صورتی که مجرم قبل از احراز جرم توسط مراجع قضایی خود  را معرفی کند، و یا طی مراحل دادرسی به جرم صورت گرفته اقرار کند.

 ث. ابراز پشیمانی متهم و حسن سابقه وی و یا وضع خاص متهم از قبیل کهولت سن یا بیماری.

ج. تلاش متهم برای کاهش مجازات خود، و یا اقدام برای جبران ضرر و زیان وارد شده.

چ. در صورتی ضرر و زیان وارد شده و یا آثار آن خفیف باشد.

ح. چنانچه نقش متهم در انجام وقوع جرم اندک بوده باشد.

میزان تخفیف و یا تبدیل مجازات ها

بر اساس قانون مجازات اسلامی، در صورت وجود هر یک از عوامل تخفیف که پیش تر ذکر شد، دادگاه اختیار دارد مجازات های تعزیری را به صورتی که به حال متهم مناسب تر باشد، به شرح زیر تقلیل و یا تبدیل کند.

الف. کاهش مجازات حبس به میزان یک تا سه درجه در مجازات های درجه 4 (حبس بیش از پنج تا ده سال) و بالاتر.

ب. کاهش مجازات حبس درجه پنج (حبس بیش از دو تا پنج سال) و درجه 6 (حبس شش ماه تا دو سال) به میزان یک تا دو درجه بر حسب مورد به جزای نقدی متناسب با همان درجه.

پ. تبدیل مصادر کل اموال به به جزای نقدی درجه یک (بیش از 920.000.000.000میلیون ریال) تا درجه چهار(1.650.000.000میلیارد ریال تا 3.300.000.000میلیارد ریال).

ت. کاهش میزان مجازات هایی که حکم آن جدایی موقت یا دائم از اشتغال به شغل های خاص یا محرومیت از حقوق اجتماعی است، به میزان 5 تا 15 سال.

ث. کاهش سایر مجازات های تعزیری به میزان یک یا دو درجه یا تبدیل آن به مجازات های دیگر از همان درجه یا درجه پایین تر.

چه مجازات هایی شامل تخفیف میشود؟

جرایم به صورت کلی داری دو جنبه عمومی و خصوصی میباشند، جنبه عمومی آسیب و یا جنایتی است علیه نظم و امنیت جامعه صورت میگیرد، این جرایم از قبیل قتل، قصاص عضو، زنا و غیره میباشد، که مجازات این جرایم در شرع اسلامی مشخص شده است، لذا قاضی نمیتواند در نوع یا میزان مجازات تغیری ایجاد کند.

در جنبه خصوصی بحث بر وجود آسیب بر اشخاص است، که افراد راسأ به دنبال حق خود هستند و معمولا این جرایم از جرایم قابل گذشت میباشند، و  قاضی میتواند در صورت رضایت شاکی مجرم را تبرئه یا در مجازات او تخفیف اعمال کند، همچنین بر اساس ماده 37 قانون مجازات اسلامی در صورتی که یک یا چند عامل تخفیف مجازات وجود داشته باشد، قاضی میتواند در مجازات های تعزیری که معمولا به دلیل نقض قوانین حکومتی و یا محرمات شرعی است، به صورتی که به حال متهم مناسب تر است اقدام به کاهش یا تبدیل مجازات کند.

چه مجازات هایی شامل تخفیف نمیشود؟

بر اساس قانون مجازات اسلامی، هیچ یک از مجازات های زیر قابل تخفیف و یا تبدیل نمی باشند:

الف.در صورتی که متهم دارای سه فقره محکومیت قطعی به جرم سرقت باشد، دادگاه نمیتواند در میزان یا نوع مجازات تغیراتی ایجاد کند.

ب. تخفیف تنها برای مجازات های تعزیری قابل اعمال است، لذا در مجازات های اصلی که شامل حدود، دیه و قصاص میباشد اعمال نمیشود.

پ. فردی که هنگام رانندگی باعث مصدوم کردن یا کشتن دیگری شود، و از کمک کردن فوری به او خودداری نماید.

ت. مرتکبین اخلال در نظام اقتصادی کشور، مجازات اعدام و یا جزاهای مالی، و  همچنین محرومیت و انفصال دائم از خدمات ‌دولتی و نهادها از طریق محاکم قابل تخفیف یا تقلیل نمی‌باشد.

ث. جرایم مربوط به فضای سبز (بر اساس تبصره 2 ماده 6 لایحه قانونی حفظ و گسترش فضای سبز در شهرها)، مانند آتش زن درختان.

آیا توبه باعث تخفیف در میزان مجازات میشود؟

بله، طبق ماده 115 قانون مجازات اسلامی، در جرایم تعزیری درجه شش، هفت، و هشت چنانچه مجرم توبه نماید و پشیمانی وی برای قاضی محرز شود، مجازات ساقط میشود، همچنین در سایر جرایمی که باعث مجازات تعزیر میشود، دادگاه میتواند، مقررات راجع به تخفیف را اعمال کند، به شرطی که متهم سه بار به جرایم تعزیری محکوم نشده باشد.

سوالات مرتبط

تخفیف در جرایمی که مجازات آن حبس کمتر 91 روز است چگونه می باشد؟

در صورتی که اجرای مقررات تخفیف یا سایر مقرراتی که به موجب آن باعث کاهش مجازات میشود، حکم به حبس کمتر از نود یک روز صادر می شود، به مجازات جایگزین مربوط تبدیل میشود.

آیا دادگاه تجدید نظر میتواند در حکم دادگاه بدوی تخفیف اعمال کند؟

بله، بر اساس ماده 459 قانون آیین دادرسی کیفری، در صورتی که دادگاه بدوی با وجود عوامل مخففه جرم تخفیفی در میزان مجازات مقرر اعمال نکند، دادگاه تجدید نظر میتواند، بر اساس قوانین مقرر در میزان مجازات مذکور تخفیف حاصل نماید.

نکات مهم تخفیف مجازات ها

• قاضی موظف است، دلایل تخفیف مجازات را در حکم خود قید نماید.
• در صورتی که هر یک از جهات مقررات تخفیف مجازات باعث کاهش میزان مجازات شده باشد، دادگاه نمیتواند به موجب همان جهات مجازات را تخفیف دهد.
• در جرایم تعزیری که مجازات آنها درجات 7 و 8 هستند، در صورت مشخص شدن عوامل مخففه جرم برای دادگاه و احراز مجرمیت فرد، تشخیص دهد که با عدم اجرای مجازات محکوم اصلاح میشود، در صورت نداشتن سابقه کیفری موثر و گذشت شاکی و جبران ضرر و زیان و با برقراری ترتیبات جبران آن میتواند حکم معافیت از مجازات را صادر کند.