قانون جدید صدور چک صیادی 1401

اصولا در هنگام صدور چک های قدیمی برای افراد مشکلات متعددی بوجود می آمد، لذا قانونگذار برای حمایت از معامله کنندگان و دارنده گان دسته چک، چک جدید تحت عنوان چک صیادی ایجاد کرد، تا بواسطه آن دیگر افراد متضرر نشوند، که این امر مونجر به تصویب قانون جدید صدور چک شد، که در این مقاله به آخرین اصلاحات قانون جدید چک اعلام شده از سوی بانک مرکزی می پردازیم.

قانون جدید صدور چک

در قانون جدید، دیگر افراد دست چک قدیمی دریافت نمی کنند، و تمامی دارندگان، دسته چک های جدید صیادی را دریافت می کنند، که از امنیت بالایی برخودار هستند، لذا اگر می خواهید دیگر متضرر معاملات بانکی یا قراردادی خود نشوید، از صدور چک قدیمی خود خودداری نماید، و اقدام به اخذ دسته چک صیادی نمایید.

مشخصات چک ها در قانون جدید

همان طور که در ابتدا عرض کردم، در قانون جدید صدور چک، چک های صیادی جایگزین چک های قدیمی شدند، لذا اگر چکی دارای مشخصات زیر باشد، طبق قانون جدید چک صیادی محسوب می شود.

رنگ چک صیادی بنفش رنگ است.

بارکد بر روی هر برگ چک صیادی چاپ می شود.

چک صیادی باید در سامانه صیاد ثبت شود.

شناسه یکتای 19 رقمی در سمت چپ بالای هر برگ چک درج شده است.

نکته: شایان ذکر است، در صورتیکه چک صیادی در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، قابلیت کارسازی (صدور، دریافت، انتقال) ندارد، لذا حتما هنگامی که می خواهید برای معامله خود چک صیادی دریافت نمایید، حتما از صادر کننده چک بخواهید، تا چک مذبور را در سامانه صیاد ثبت نماید.

الزامات قانون جدید صدور چک

در قانون جدید، تمامی دارندگان، ذینفعان و انتقال دهندگان دسته چک های جدید، هنگام صدور چک باید شرایط الزام آور زیر را رعایت نمایند، در غیر اینصورت چک صادر شده دارای اعتبار نمی باشد، این الزامات به شرح ذیل می باشد.

تمامی چک های جدید در هنگام ثبت، تائید و انتقال باید در سامانه صیاد ثبت بشوند.

جایگزین پشت نویسی چک های طرح جدید (صیادی) از طریق ثبت انتقال در سامانه صیاد صورت می پذیرد.

اگر شما دارای ممنوعیتی برای صادر کردن چک صیادی (مانند، عدم رفع سوء اثر چک برگشتی) باشید، دیگر قادر به صدور چک جدید در سامانه صیاد نمی باشید، مگر آنکه اقدام به رفع سوء اثر بوجود آمده کرده باشید.

در هنگام صدور چک های صیادی باید چک در وجه ذینفع مشخص باشد، لذا در قانون جدید صدور چک، دیگر امکان صدور چک در وجه حامل وجود ندارد، بلکه برای صدور آن ممنوعیت وجود دارد، لذا فقط دیگر در وجه مشخص می توان چک صادر کرد.

ابزارهای دسترسی به سامانه صیاد

مطابق قانون جدید صدور چک، برای آنکه شما بتوانید به سامانه صیاد دسترسی داشته باشید، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تدابیر ذیل را اتخاذ کرده است، که در ادامه به این تدابیر می پردازیم.

الف. مراجع به شعب بانک های عامل

اگر شما از روش قدیمی (حضور در بانک) برای انجام کارهای بانکی خود استفاده می کنید، می توانید برای ثبت چک (چک صیادی) خود در سامانه صیاد، به بانک صادرکننده دسته چک خود مراجعه نمایید و اقدامات لازم را انجام دهید، شایان ذکر است، شخص تایید کننده دسته چک (ذینفع) می تواند به بانک خود مراجعه نماید، تا فرایند تایید از سوی شخص و بانک صورت بگیرد.

ب. برنامه های پرداخت موبایلی

امروزه با گسترش تکنولوژی، برنامه های زیادی در حوزه ی پرداخت وجود دارد، که امکاناتی هچون ثبت چک (متعلق به هر بانکی که باشد)، تایید چک (چکی که کاربر به عنوان ذینفع قصد دریافت آن را دارد و نیاز است تا پیش از دریافت فیزیک چک، مندرجات آن را استعلام کرده و با فیزیک چک تطبيق دهد) و همچنین انتقال چک برای کابران ارائه می دهند، لذا دیگر نیازی به حضور فیزیکی به بانک نمی باشد، لذا در صورتیکه می خواهید در این حوزه عملیات بانکی (چکی) انجام دهید، می توانید از طریق سامانه شاپرک اقدام نمایید.

نکته ای که وجود دارد، این است، برای استفاده از این سامانه حتما باید سیم کارت متعلق به صاحب حساب باشد، در غیر اینصورت این سامانه از ارائه خدمات به شما معذور می باشد.

ج. همراه بانک و اینترنت بانک

در قانون جدید صدور چک این امکان فراهم شده است، تا شما بواسطه ی نرم افزارهای همراه بانک، یا رابط کاربری مشتریان بانک در بستر وب، عملیات بانکی (صدور چک، ثبت چک و…) خود را انجام دهید، لذا برای اینکه بتوانید از این روش استفاده نمایید، باید به بانک خود مراجعه نمایید، و درخواست خود را مبنی بر استفاده از همراه بانک اعلام کنید، سپس بانک با ارائه نام کاربری و رمز عبور به شما این امکان را می دهد، تا از طریق تلفن همراه یا کامیپوتر خود، عملیات های بانکی خود را انجام دهید.

د. سایر روش ها

البته ارائه خدمات بانکی منحصر به روش های فوق نمی باشد، لذا در صورتیکه شما قادر به استفاده از روش ها فوق نمی باشید، می توانید از طریق کدهای دستوری، ابزارهای پیامکی که توسط بانک اعلام می شود، استفاده نمایید.

فرایند چک های صیاد مطابق قانون جدید صدور چک

در قانون جدید صدور چک، اشخاصی که دارای دسته چک های صیادی می باشند، برای استفاده از چک صیادی خود باید فرایندهای زیر را انجام دهند، زیرا در صورتیکه فرایند های ذیل انجام نگردد، چک صادر شده بلااثر یا دچار مشکلات قانونی می باشد، که در ادامه به آنها می پردازیم.

الف. ثبت چک

در قانون جدید چک، صادر کننده باید پس از درج مندرجات (اطلاعات هویتی ذینفع، مبلغ، تاریخ سر رسید) در برگه چک، به سامانه صیاد مراجعه نماید، تا اطلاعات چک و ذینفع یا ذینفعان را در سامانه صیاد ثبت نماید، شایان ذکر است، پس از آنکه صادرکننده ثبت اولیه چک را در سامانه صیاد انجام داد، برای تایید نهایی آن، باید تایید دریافت چک توسط دینفع انجام شود.

ب. استعلام و دریافت چک توسط ذینفع

همان طور که عرض کردم، ثبت نهایی چک منوط به استعلام و تطبيق مندرجات برگ چک با اطلاعات ثبت شده در سامانه صیاد می باشد، لذا گیرنده چک برای استعلام باید از طریق یکی از روش های فوق اقدام نماید.

انواع استعلام دریافت چک

هنگامی که گیرنده، استعلام چک صادر شده را بنمایید، با دو وضعیت مواجه می شود، یا چک تایید یا رد می شود، که در ادامه به این وضعیت ها می پردازیم.

استعلام تایید چک

در قانون جدید هنگامی که شما اقدام به صدور چکی می نمایید، در صورتیکه شرایط لازم رعایت شده باشد، هنگامی که گیرنده استعلام چک را می نماید، با وضعیت تایید نهایی مواجه می شود، که این امر بدان معنی می باشد، که چک قابلیت نقد شدن در سرسید (تاریخ درج شده) را خواهد داشت.

استعلام رد چک

هنگامی که جواب استعلام رد چک صادر شده باشد، ذینفع ضمن انتخاب حداقل یکی از دلایل مندرج در سامانه، باید لاشه چک را به صادر کننده چک یا انتقال دهنده چک عودت نماید.

ج. انتقال چک

در قانون جدید صدور چک، پشت نویسی با درج اطلاعات مربوطه در سامانه صیاد جایگزین شده است، لذا دیگر مانند چک های قدیمی امکان پشت نویسی چک بروی برگه فیزیکی آن امکان پذیر نمی باشد و فاقد اعتبار است.

شایان ذکر است در قانون جدید برای این مشکل چاره ای در نظر گرفته شده است، لذا در صورتیکه قصد پشت نویسی چک صیادی را دارید، باید از طریق سامانه صیاد و درج اطلاعات مربوطه اعم از شناسه صیادی برگ چک متعلق به دارنده و ورود اطلاعات مربوطه به ذینغع جدید، اقدام به انتقال چک (برای شخص دیگر) نمایید.

د. استعلام وضعیت اعتباری صادر کننده

در قانون جدید صدور چک، امکان استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده چک از طریق وارد کردن شناسه 16 رقمی صیادی برگ چک در سامانه صیاد وجود دارد، لذا در صورتیکه می خواهید استعلام مذبور را انجام دهید، می توانید از طریق روش زیر اقدام نمایید.

روش اول، با مراجعه به پورتال اطلاع رسانی بانک مرکزی و صفحه اسعتلام وضعیت اعتباری چک صیادی، و وارد کردن شناسه 16 رقمی مندرج در چک های صیادی، نسبت به وضعیت اعتباری کلی صادر کننده چک از نظر تعداد و مبلغ چک های برگشتی رفع سوء اثر نشده نزد شعب بانکی مطلع شوید.

روش دوم، از طریق سامانه پیامکی 701701 امکان استعلام وضعیت اعتباری کلی شخص صادرکننده چک از نظر تعداد و مبلغ چک های برگشتی رفع سوء اثر نشده وجود دارد، و شما از طریق این سامانه می توانید از وضعیت اعتباری صدور چک مطلع شوید.

نحوه وصول چک های ثبت شده در سامانه صیاد

در قانون جدید صدور چک، دارنده چک (آخرین ذینفع) در تاریخ سر رسید آن با مراجعه به هر یک از بانک های کشور می تواند نسبت به وصول مبلغ چک اقدام نماید، لذا بانک پس از اخذ استعلامات مربوطه از سامانه صیاد، نسبت به مالیکت شخص ذینفع اطمینان حاصل پیدا کرده است، و در نهایت مبلغ چک را به حساب ذینفع واریز می نماید.

شایان ذکر است در صورتیکه حساب صادرکننده چک کسری داشته باشد (یعنی، پول موجود در حساب قادر به وصول وجه چک صادر شده نباشد)، ذینفع می تواند همان وجه موجود در حساب را مطالبه نماید، و یا اگر حساب دیگری در همان بانک داشته باشد، وجه چک از آن حساب به ذینفع پرداخت شود.

همچنین در قانون جدید صدور چک، اگر به مدت 24 ساعت از ثبت عدم پرداخت وجه چک بگذرد، تمامی حساب های صادرکننده چک بنا به قانون جدید مسدود خواهد شد، لذا اگر تمایل به صدور چک دارید، حتما مطابق قانون جدید، مراتب فوق را رعایت نمایید.

برگشت زدن چک در قانون جدید

در قانون جدید صدور چک، در صورتیکه چک صادر شده، دارای شرایط زیر باشد، مطابق قانون جدید، برگشت زده می شود.

قلم خوردگی در متن چک.

عدم انطباق مندرجات برگه چک با مندرجات ثبت شده در سامانه صیاد.

اگر گواهی عدم پرداخت صادر شود، قابلیت برگشت زدن چک مذبور وجود دارد.

در همان بانک به گونه ای که امکان پرداخت وجه چک به طور کامل میسر نباشد.

تشخیص اختلاف در مندرجات برگه چک در چارچوب قوانین و مقررات صدور چک.

صدور دستور عدم پرداخت توسط صادرکننده یا ذینفع یا قائم مقام قانونی آنها در چارچوب ماده ۱۴ قانون.

عدم کفایت موجودی حساب جاری و عدم امکان تأمین وجه چک از محل سایر حساب های صادرکننده چک در همان بانک.

عدم تطبیق امضای مندرج در چک با نمونه امضای معرفی شده توسط مشتری یا وکیل نماینده قانونی وی در حدود عرف بانکداری.

بسته بودن حساب جاری یا انسداد بخشی از اتمام موجودی آن از جمله به متناسب قانون، دستور مرجع قضایی یا به دستور مشتری و عدم امکان تأمین وجه چک از محل سایر حساب های صادرکننده چک در همان بانک.

لذا در صورت احراز هریک از شرایط فوق، بانک موظف است، به درخواست دارنده چک، بلافاصه غیر قابل پرداخت بودن چک صادر شده را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت نماید، و با دریافت کد رهگیری و درج آن در گواهینامه عدم پرداخت، علت عدم پرداخت را قید نماید، و به دارنده چک تسلیم نماید.

نحوه رفع سوء اثر چک در قانون جدید

طبق قانون جدید صدور چک، در هر یک از موارد زیر، بانک مکلف است مراتب را در سامانه یکپارچه بانک مرکزی اعلام کند، تا فورا از چک رفع سوء اثر شود، این موارد به شرح ذیل می باشد.

الف. ارائه لاشه چک به بانک.

ب. ارائه حکم قضایی مبنی بر برائت ذمه (عدم مسئولیت پرداخت) صاحب حساب در خصوص چک به بانک.

ج. ارائه نامه رسمی از مرجع قضایی یا ثبتی ذی صلاح مبنی بر اتمام عملیات اجرایی در خصوص چک به بانک.

د. ارائه ضمانت نامه رسمی غیر دولتی دارنده چک یا نامه رسمی کسر از حقوق دولتی یا عمومی غیر دولتی دارنده چک به بانک.

و. در قانون جدید صدور چک، سپری شدن مدت سه سال از تاریخ صدور گواهینامه عدم پرداخت مشروط به اینکه در خصوص چک مورد نظر دعوای حقوقی یا کیفری در دادگاه ها و مراجع قضایی طرح نشده باشد.

ه. واریز کسری مبلغ چک به حساب جاری نزد بانک محال علیه و ارائه ی درخواست مسدودی که در این صورت بانک مکلف است، ضمن مسدود کردن مبلغ مذکور تا زمان مراجعه دارنده چک و حداکثر به مدت یک سال، ظرف مدت سه روز واریز مبلغ را به شیوه ای اطمینان بخش و قابل استناد به اطلاع دارنده چک برساند.

محدودیت های دارندگان چک برگشتی

در قانون جدید صدور چک، بعد از ثبت غیرقابل پرداخت بودن یا کسری مبلغ چک در سامانه یکپارچه بانک مرکزی، این سامانه مراتب را به صورت برخط به تمام بانک ها موسسات اعتباری اطلاع می دهد.

لذا بعد از گذشت 24 ساعت، تمام بانک ها و مؤسسات اعتباری حسب مورد مکلف اند تا زمانی که از چک برگشتی رفع سوء اثر نشده است، محدودیت های زیر را نسبت به صاحب حساب و امضاکننده چک برگشتی اعمال کنند، که این محدویت ها به شرح ذیل می باشد.

الف. عدم گشایش اعتبار اسنادی ارزی یا ریالی.

ب. عدم پرداخت هرگونه تسهیلات بانکی یا صدور ضمانت نامه های ارزی یا ریالی۔

ج. عدم امکان افتتاح هر گونه حساب و صدور کارت بانکی جدید (حتی المثنی)

د. مسدود شدن وجوہ تمام حساب ها و کارت های بانکی و هر مبلغ متعلق به صادرکننده که تحت هر عنوان نزد بانک ها یا مؤسسات اعتباری موجود می باشد.

موارد منع اعطای دسته چک صیادی در قانون جدید

طبق قانون جدید صدور چک، اعطای دسته چک صیادی به اشخاص ذیل ممنوع می باشد.

اشخاض معسر از پرداخت

اشخاص ورشکسته (حقیقی یا حقوقی)

اشخاص دارای چک برگشتی رفع سوء اثر نشده

اشخاصی که بنا به رأی قطعی مراجع قضایی حسب مفاد قوانین مربوط ازجمله موارد مقرر در قانون، به محرومیت از داشتن دسته چک محکوم شده اند.

اشخاصی که حساب جاری آنها به دلایل قانونی یا حسب تصمیم مرجع قضایی مسدود شده و برداشت از آن ممنوع است.

اشخاص ورشکسته، معسر از پرداخت یا دارای چک برگشتی رفع سوء اثر نشده که به وکالت با نمایندگی از طرف صاحب حساب اعم از شخص حقیقی یا حقوقی اقدام به اخذ دسته چک می کنند.

شخصی که کمتر از مجموع تعداد برگه های آخرین دسته چک اعطایی به وی، به بانک ارائه نماید، تا زمان تعیین تکلیف مابقی چک، دسته چک طبق قانون به وی تعلق نخواهد گرفت.

مشتریانی که از پذیرش الحاقیه جدید به قرارداد افتتاح حساب جاری استنکاف ورزند.

طرح دعوی چک برگشت خورده در قانون جدید

برای طرح دعوی چک برگشت خورده طبق قانون جدید صدور چک، باید دارنده چک گواهی عدم پرداخت و علل عدم پرداخت آن را از بانک مربوطه دریافت نماید، سپس باید به یکی از دفاتر خدمات قضایی برود، و درخواست صدور اجراییه نماید.

البته برای آنکه دادگاه به دعوی شما رسیدگی نماید، باید طبق ماده 23 قانون صدور چک، در خصوص پرداخت وجه چک شرطی اعمال نشده باشد، این شرایط به شرح ذیل می باشد.

وصول چک منوط به تحقق شرطی نشده باشد.

گواهی عدم پرداخت چک در خصوص ماده 14 صادر نشده باشد.

صدور چک منوط به انجام تعهد یا ضمانت در خصوص حسن انجام کاری نباشد.

ماده 14 قانون صدور چک، بیان دارد، صادرکننده چک یا ذینفع یا قائم مقام قانونی آنها با تصریح به اینکه چک مفقود یا سرقت یا جعل شده یا از طریق کلاهبرداری یا خیانت در امانت یا جرائم دیگری تحصیل گردیده می‌تواند کتبا دستور عدم پرداخت وجه چک را به بانک بدهد، لذا بانک پس از احراز هویت دستور دهنده از پرداخت وجه آن خودداری خواهد کرد و در صورت ارائه چک بانک گواهی عدم پرداخت را با ذکر علت اعلام شده صادر و تسلیم می‌نماید.

پس برای صدور اجراییه در خصوص الزام به پرداخت وجه چک، باید شرایط توضیح داده شده فوق به همراه ماده 14 را رعایت نمایید، در غیر انصورت اجراییه برای شما صادر نمی شود.

مهلت اجراییه پرداخت چک برگشت خورده

در طرح دعوی مطالبه صدور چک برگشت خورده، ابلاغیه اجراییه ای برای صادر کننده ارسال می شود، و به او مهلت داده می شود، ظرف مدت 10 روز وجه چک برگشتی خود را پرداخت نماید، در غیر اینصورت حسب مورد بنا به درخواست دارنده چک، صادرکننده چک، طبق قانون به مجازات نحوه اجرای محکومیت های مالی محکوم خواهد شد.

سوالات پرتکرار

چه اشخاصی قادر به استعلام چک های جدید صیادی می باشند؟

برای وضعیت چک طبق قانون جدید صدور چک، هم صادر کننده چک و هم ذینفع یا ذینفعان می توانند، استعلام وضعیت چک صیادی را بواسطه کدملی خود نمایند.